اگر در طبقات بالای ساختمان زندگی می‌کنید احتمالا برایتان پیش آمده که در ساعات پرمصرف آب به سختی به طبقه شما برسد یا حتی برای مدتی کلا قطع شود. اخیرا هم به دلیل کم‌آبی که در کشور وجود دارد بیش از پیش با این مشکل مواجه هستیم. رایج‌ترین راهی که برای حل این مشکل مطرح می‌شود، استفاده از منبع و رساندن آب به واحدهای بالایی با کمک پمپ است.
البته برای راه‌اندازی این سیستم فقط به منبع و پمپ نیاز ندارید. لوله‌ها، اتصالات، شیرآلات و نحوه اجرای مسیر هم باید متناسب با ظرفیت منبع و شرایط ساختمان انتخاب شوند. در ادامه تجهیزات مورد نیاز برای راه‌اندازی منبع آب را بررسی می‌کنیم و مراحل راه‌اندازی آن را توضیح خواهیم داد.
مرحله 1: محل مناسبی برای منبع آب انتخاب کنید
قبل از خرید منبع باید مشخص کنید قرار است آن را کجا قرار دهید. زمانی که منبع پر از آب می‌شود، وزن آن بالا رفته و در نتیجه نمی‌توان آن را روی هر سطحی گذاشت. برای مثال یک مخزن 1000 لیتری بعد از پر شدن، حدود یک تن وزن خواهد داشت. بنابراین سطح زیر منبع باید صاف و محکم باشد.
در ساختمان‌های مسکونی معمولا حیاط، پارکینگ، موتورخانه یا بخشی از زیر پله برای قرار دادن منبع انتخاب می‌شود. محل نصب باید به لوله ورودی آب ساختمان و پمپ هم نزدیک باشد تا مسیر لوله‌کشی بیش از حد طولانی نشود.
طبق تجربه شخصی می‌گویم که بهترین مکان (در صورتی که منبع شما سایز متوسط داشته باشد) می‌تواند همان زیر پله باشد زیرا پمپ‌ها هم در زیر پله قرار دارند و معمولا لوله ورودی آب هم همان‌جا قرار دارد. اگر نگران شلوغ دیده‌شدن راه پله هستید توصیه می‌کنم از یک نجار کمک بگیرید تا فضای زیر پله را به یک محفظه شیک و مرتب تبدیل کند تا دیگر منبع و سایر تجهیزات قابل مشاهده نباشند.
موارد مهم در انتخاب محل مناسب برای منبع
- سطح زیر منبع کاملا صاف باشد. قرار گرفتن مخزن روی سطح شیب‌دار یا ناهموار به بدنه آن فشار وارد میکند.
- دور منبع فضای کافی باقی بگذارید تا در آینده بتوانید شیرها، اتصالات و خود مخزن را بررسی یا تعمیر کنید.
- محل نصب تا جای ممکن در معرض ضربه، رفت‌وآمد خودرو یا سقوط اجسام نباشد.
- اگر منبع در فضای باز نصب می‌شود بهتر است از تابش شدید و دائمی آفتاب محافظت شود. اگر این مشکل را دارید می‌توانید از سایه‌بان و یا ایرانت استفاده کنید.
- منبع را در نقطه‌ای قرار دهید که در صورت نشتی، آب به تجهیزات برقی یا وسایل حساس آسیب نزند.
قبل از قرار دادن مخزن، کف محل را بررسی کنید. اگر سطح ناهموار است بهتر است یک پایه یا سکو برای آن ایجاد شود. تمام کف مخزن باید روی سطح قرار بگیرد و قرار دادن چند آجر یا بلوک فقط زیر قسمت‌هایی از منبع کار درستی نیست چون وزن آب به صورت یکنواخت به کف مخزن منتقل نمی‌شود.
همچنین از همین مرحله مسیر تقریبی لوله‌ها را مشخص کنید. باید بدانید لوله آب شهری از کدام سمت وارد منبع می‌شود، خروجی منبع به پمپ از کجا خواهد بود و سرریز آب به چه مسیری هدایت می‌شود. این کار باعث می‌شود در مراحل بعد مجبور به جابه‌جایی منبع نشوید.
مرحله 2: ظرفیت منبع آب را متناسب با تعداد ساکنان انتخاب کنید
بعد از مشخص شدن محل نصب باید ببینید می‌خواهید چه حجمی از آب را ذخیره کنید. اگر تعداد ساکنین زیاد باشد و شما منبع کوچک خریداری کنید، موقع قطعی، آب موجود در منبع سریعا تمام می‌شود و کفاف نخواهد داد. از طرف دیگر خرید مخزن بسیار بزرگ هم فضای بیشتری اشغال میکند و هزینه شما را بالا می‌برد.
برای محاسبه می‌توانید تعداد ساکنان ساختمان را مبنا قرار دهید. طبق مبحث 16 مقررات ملی ساختمان، برای ساختمان‌های مسکونی بیش از 4 طبقه یا بیش از 10 واحد باید حداقل آب مصرفی 12 ساعت ذخیره شود. مبنای مصرف نیز 150 لیتر برای هر نفر در شبانه‌روز در نظر گرفته شده است، بنابراین برای ذخیره 12 ساعته می‌توان حدود 75 لیتر به ازای هر نفر را مبنای اولیه قرار داد.
برای مثال اگر 12 نفر در ساختمان زندگی می‌کنند:
12 × 75 = 900 لیتر
در چنین شرایطی یک مخزن 1000 لیتری می‌تواند انتخاب منطقی‌تری باشد.
ظرفیت تقریبی برای 12 ساعت | تعداد ساکنان |
300 لیتر | 4 نفر |
600 لیتر | 8 نفر |
900 لیتر | 12 نفر |
1500 لیتر | 20 نفر |
این اعداد نقطه شروع محاسبه هستند و میزان قطعی آب، الگوی مصرف ساختمان و ضوابط شرکت آب منطقه شما هم باید در نظر گرفته شود. اگر در منطقه شما قطعی آب چند ساعت ادامه پیدا میکند یا مصرف ساختمان بالاست، ممکن است به ذخیره بیشتری نیاز داشته باشید.
مرحله 3: ورودی و خروجی منبع آب را آماده کنید
بعد از قرار دادن منبع در محل مناسب باید مسیر ورود و خروج آب را مشخص کنید. روی بیشتر مخزن‌ها محل‌هایی برای اتصال ورودی، خروجی و سرریز در نظر گرفته شده است. قبل از شروع کار مشخص کنید هر کدام از این مسیرها قرار است به کجا متصل شوند تا بعدا مجبور به تغییر لوله‌کشی نشوید.
لوله آب شهری باید به ورودی منبع متصل شود. طبق تجربه شخصی توصیه می‌کنم در این مسیر یک شناور نصب کنید، اینگونه زمانی که سطح آب به مقدار مشخصی برسد، دیگر آب وارد منبع نمی‌شود و نیاز نیست خودتان مدام به منبع سر بزنید تا پر شود. عملکرد شناور را قبل از پر کردن کامل مخزن امتحان کنید چون خرابی یا تنظیم نبودن آن می‌تواند باعث سرریز شدن آب بشود.
خروجی اصلی منبع باید از قسمت پایین مخزن به سمت پمپ اجرا شود. بهتر است در ابتدای این مسیر از یک شیر قطع‌و‌وصل استفاده کنید تا اگر در آینده پمپ یا اتصالات نیاز به تعمیر داشتند مجبور نباشید تمام آب مخزن را تخلیه کنید.
جهت احتیاط برای منبع، مسیر سرریز هم در نظر بگیرید. اگر شناور به هر دلیلی آب را قطع نکند و آب سرریز شود، باید امکان تخلیه این آب وجود داشته باشد.
قبل از رفتن به مرحله بعد، مقداری آب داخل منبع بریزید و تمام اتصال‌ها را بررسی کنید. اگر اطراف ورودی، خروجی یا اتصالات، قطره آب مشاهده کردید ابتدا نشتی را برطرف کنید و در مرحله بعدی سراغ نصب پمپ بروید.
مرحله 4: لوله‌کشی و اتصالات بین منبع و پمپ
در این مرحله باید خروجی منبع را به ورودی پمپ متصل کنید. بهتر است این مسیر تا جای ممکن کوتاه و با تعداد زانوهای کمتری اجرا شود زیرا هر پیچ‌وخم اضافه می‌تواند مسیر عبور آب را سخت‌تر کند.
قطر لوله هم نباید از ورودی پمپ کوچک‌تر باشد. برای مثال اگر ورودی پمپ 1 اینچ است بهتر است مسیر لوله‌کشی را با همان سایز یا بر اساس مشخصات اعلام‌شده توسط سازنده پمپ اجرا کنید. کوچک کردن قطر لوله قبل از پمپ می‌تواند باعث کاهش دبی و عملکرد ضعیف‌تر سیستم شود.
در مسیر خروجی منبع تا پمپ معمولا از اتصالات دنده‌ای استفاده می‌شود زیرا احتمال خرابی پمپ و یا تعمیر منبع یا جابجایی آن در آینده وجود دارد و استفاده از اتصالات گالوانیزه دنده‌ای این امر را سهل و آسان میکند. توصیه می‌کنیم حتما از مهره ماسوره استفاده کنید زیرا اگر روزی نیاز به تعمیر یا تعویض پمپ داشته باشید، مهره و ماسوره این امکان را به شما می‌دهد که بتوانید آن را بدون باز کردن بخش زیادی از لوله‌کشی جدا کنید.
برای اتصال منبع معمولا از لوله و اتصالات پلاستیکی استفاده می‌شود چون سبک هستند و نصب آسانی دارند. با این حال مدل‌های پلاستیکی بی‌کیفیت ممکن است در برابر ضربه، تابش مداوم آفتاب یا فشار مکانیکی آسیب‌پذیرتر باشند و رزوه آن‌ها هم در صورت سفت کردن بیش از حد آسیب ببیند. به همین دلیل ما پیشنهاد می‌دهیم از اتصالات گالوانیزه استفاده کنید.
اگر قصد استفاده از این اتصالات فلزی را دارید بهتر است در ابتدا مشخصات، سایز و قیمت اتصالات گالوانیزه را بررسی بفرمایید. در میان برندهای موجود که شامل اتصالات مک، اتصالات توپی برزیل و اتصالات چین می‌شوند، برند چین تنوع سایزی بهتری برای اجرای چنین مسیرهایی دارد و از قیمت مناسبی نیز برخوردار می‌باشد.
هنگام بستن اتصالات رزوه‌ای از آب‌بندی مناسب استفاده کنید اما اتصال را بیش از اندازه سفت نکنید. بعد از اتمام مسیر هم قبل از روشن کردن پمپ، شیر منبع را باز کنید و تمام اتصالات را از نظر چکه و نشتی بررسی کنید.
مرحله 5: نصب پمپ و اتصال به منبع
بعد از آماده شدن مسیر لوله‌کشی، نوبت به نصب پمپ می‌رسد. بهتر است پمپ را تا جای ممکن نزدیک منبع قرار دهید تا مسیر کوتاه باشد و پمپ برای کشیدن آب فشار کمتری را تحمل کند. قبلا به این موضوع هم اشاره کردیم که سطح زیر پمپ هم باید محکم و تراز باشد تا هنگام کار لرزش زیادی ایجاد نشود.
در حالت معمول مسیر به این شکل اجرا می‌شود:
منبع آب ← شیر قطع‌و‌وصل ← مهره ماسوره ← پمپ ← شیر یکطرفه ← شبکه آب ساختمان
وجود شیر یکطرفه کمک میکند بعد از خاموش شدن پمپ، آب به سمت عقب برنگردد و مسیر لوله پر از آب باقی بماند. در سیستم‌های آبرسانی خانگی معمولا می‌توان از شیر یکطرفه برنجی متناسب با سایز لوله استفاده کرد. هنگام انتخاب این شیر به سایز اتصال و جهت فلش روی بدنه توجه کنید تا جریان آب در جهت صحیح برقرار شود.
قبل از روشن کردن پمپ مطمئن شوید مسیر ورودی آن پر از آب است. بیشتر پمپ‌های خانگی نباید به صورت خشک کار کنند چون این موضوع می‌تواند به سیل مکانیکی و سایر قطعات داخلی آسیب بزند. در صورتی که پمپ نیاز به هواگیری دارد، پیچ مربوط به هواگیری یا پر کردن پمپ را باز کنید و داخل محفظه آن آب بریزید تا هوای مسیر خارج شود.
در خروجی پمپ معمولا از منبع تحت فشار و کلید اتوماتیک یا کنترلر دیجیتال استفاده می‌شود تا پمپ با باز و بسته شدن شیرها به صورت خودکار روشن و خاموش شود. تنظیم این بخش به مدل پمپ و فشار مورد نیاز ساختمان بستگی دارد.
در پایان اتصالات ورودی و خروجی پمپ را بررسی کنید و مطمئن شوید نشتی وجود ندارد. برق پمپ و تجهیزات کنترلی هم باید با رعایت اصول ایمنی نصب شود. اگر با سیم‌کشی، ارت یا تجهیزات برق پمپ آشنایی ندارید بهتر است این قسمت را به برق‌کار بسپارید.
مرحله 6: تست عملکرد صحیح سیستم
بعد از نصب منبع، پمپ و اتصالات کل سیستم را تست کنید. مراحل تست را به صورت کامل در ادامه آورده‌ایم:
- ابتدا شیر ورودی آب به منبع را باز کنید و اجازه دهید مخزن تا حد مشخصی پر شود. سپس شیر خروجی منبع را باز کنید تا آب به پمپ برسد.
- پمپ را روشن کنید و یکی از شیرهای ساختمان را باز بگذارید تا هوای داخل لوله‌ها خارج شود. بعد از اینکه جریان آب یکنواخت شد، شیر را ببندید و چند دقیقه عملکرد پمپ را زیر نظر بگیرید. پمپ نباید بدون دلیل مدام روشن و خاموش شود و نباید صدای غیرعادی یا لرزش شدید داشته باشد.
- در این مرحله تمام اتصالات را از نظر نشتی بررسی کنید. اطراف مهره ماسوره، شیر یکطرفه، ورودی و خروجی پمپ و اتصالات مخزن را با دستمال خشک چک کنید تا حتی چکه‌های کوچک هم مشخص شوند.
- در پایان فشار خروجی را بررسی کنید. اگر آب طبقات بالا هنوز ضعیف است یا پمپ بیش از حد کار میکند، ممکن است تنظیمات کلید اتوماتیک، منبع تحت فشار یا توان پمپ نیاز به بررسی داشته باشد. در این مرحله بهتر است تنظیمات برقی و فشاری پمپ را بر اساس دفترچه دستگاه یا توسط فرد متخصص انجام دهید.
بعد از اینکه از نبود نشتی و عملکرد درست پمپ مطمئن شدید، سیستم آماده استفاده است.
در زمان کم‌آبی تجهیزات آتشنشانی ساختمان را فراموش نکنید
کم‌آبی فقط مصرف روزمره ساختمان را تحت تاثیر قرار نمی‌دهد. دوره‌های خشک و کم‌بارش معمولا با افزایش دما همراه هستند و در چنین شرایطی احتمال گسترش آتش‌سوزی بیشتر می‌شود. به همین دلیل در ساختمان‌هایی که شبکه آتشنشانی دارند بهتر است وضعیت منبع ذخیره، مسیر لوله‌ها و تجهیزات آن را هم بررسی کنید.
اگر قصد تجهیز ساختمان به شبکه‌های آتشنشانی را دارید باید بدانید لوله‌های مورد استفاده در سیستم آتشنشانی متناسب با فشار کاری شبکه انتخاب می‌شوند. در اکثر پروژه‌ها لوله مانیسمان بهترین انتخاب برای اجرای بخش‌هایی از این شبکه تلقی می‌شود و برای تغییر مسیر، انشعاب یا تغییر سایز نیز می‌توانید از اتصالات جوشی متناسب با مشخصات سیستم استفاده کنید.
اگر ساختمان شما به سیستم آتشنشانی مجهز است، منبع مصرفی ساختمان را بدون بررسی فنی جایگزین ذخیره مورد نیاز آتشنشانی نکنید. ظرفیت منبع و نحوه اجرای این بخش باید بر اساس الزامات ایمنی ساختمان مشخص شود.